Lịch sử hình thành Tính động của EFFECT

(Ghi chép của ban nghiên cứu lịch sử EFFECT)

Những sự tình cờ

Từ những năm đầu thập niên 90, thị trường phần mềm kế toán, quản lý doanh nghiệp ở Việt nam vẫn còn rất rời rạc và manh mún. Tuy nhiên đã bắt đầu có sự ứng dụng phần mềm vào doanh nghiệp để phục vụ công tác kế toán và quản lý doanh nghiệp (DN) như quản lý kho, quản lý tiền, quản lý công nợ...

Ở thời kỳ này, các phần mềm chủ yếu được viết bằng Fox for DOS với giao diện ký tự và các phần mềm có tính chất rời rạc, phần lớn do các nhà lập trình nghiệp dư thực hiện để phục vụ cho chính công việc của mình và của DN mình. "Balance" là cái tên đầu tiên của khái niệm phần mềm kế toán ở thị trường phía bắc do FPT xây dựng và là phần mềm được nhiều doanh nghiệp sử dụng nhất thời bấy giờ. Balance cũng chính là tiền thân của phần mềm Fast Accounting bây giờ. Ngoài FPT, ở phía bắc còn có công ty Scitic (có thể là tiền thân của Lạc việt hiện nay) cũng phát triển nhiều loại phần mềm trong đó có cả phần mềm kế toán, quản lý doanh nghiệp.

Cũng trong thời gian này, Microsoft đã mua lại Foxpro và tạo ra ngôn ngữ lập trình cơ sở dữ liệu mang tên Foxwin 2.0 chạy trên môi trường Windows 3.1. Đây là cuộc cách mạng trong giao diện của sản phẩm Foxpro trong tay Microsoft mặc dù Foxwin 2.0 vẫn chưa phải là ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng.

Ông Nguyễn Văn Khương, giám đốc phần mềm EFFECT hiện nay, lúc đó là một chuyên gia lập trình "nghiệp dư" với các ngôn ngữ lập trình "hàn lâm" như ASSEMBLE, PASCAL, C, BASIC, FOTRAN... Là một trong những lập trình viên từ thuở sơ khai này, đã từng được tu nghiệp tại Hung ga ry 6 năm, được đào tạo cơ bản về ngôn ngữ BASIC, sau đó may mắn được "rơi" vào môi trường có điều kiện phát triển về kỹ thuật là phòng máy tính của Ban cơ yếu trung ương, một ban nổi tiếng thời bấy giờ vì có những toà nhà "đá rửa" cao 4 tầng ở nhiều vị trí tại Hà nội mà rất ít cơ quan nhà nước có điều kiện như vậy. Ban cơ yếu trung ương đã tạo điều kiện cho ông Khương được thoả sức khám phá chiếc máy tính XT và sau đó là AT, rồi máy tính 386 trong những năm cuối thập niên 80. Thời kỳ này, ông Khương đã từng viết ra các phần mềm trò chơi bắn máy bay (BUM) được rất nhiều người chơi, phần mềm đồ hoạ vẽ hoa chơi nhạc và phần mềm dịch mã lệnh viết cho ngôn ngữ ASSEMBLE cho vi xử lý Z80 (một đề tài của Ban cơ yếu trung ương). Năm 1990, khi rời Ban cơ yếu trung ương, ông Khương ra làm việc tại một môi trường chuyên nghiệp hơn nhiều là công ty Máy tính, Truyền thông, Điều khiển 3C (hay Computer, Cummunication, Control Company), một công ty rất nổi tiếng vì giầu có và chịu đầu tư vào phần mềm. Tại trung tâm phần mềm 3C-Soft, ông Khương đã tham gia chủ trì các dự án như 3CSCRIPT - phần mềm thiết kế trang đồ hoạ, 3CDICT - phần mềm tra cứu từ điển Anh-Việt và Việt-Anh và sau này là sản phẩm VOCR - phần mềm nhận dạng chữ Việt. Các sản phẩm này được lập trình bằng ngôn ngữ C. Lúc bấy giờ, ngôn ngữ Foxbase (tiền thân của Foxpro) đang được thịnh hành cho việc quản lý cơ sở dữ liệu nhưng ngôn ngữ này không được sử dụng tại trung tâm phần mềm 3C-Soft vì nó không được liệt vào hạng các ngôn ngữ lập trình "Sáng tạo" mà có khi còn bị mang tiếng là "tầm thường", chính tư tưởng không thực tế này của trung tâm phần mềm 3C-Soft đã đưa các sản phẩm của nó tới chỗ ít người sử dụng và không có ý nghĩa ứng dụng cùng với sự ra đi của nhiều nhân viên lập trình kỳ cựu trong đó có ông Khương.

Sau khi làm giám đốc trung tâm phần mềm 3C-Soft được 2 năm, ông Khương rời 3C và ra làm phó giám đốc "nội bộ" hay phó giám đốc "tài chính" cho một công ty máy tính nhỏ. Tại đây, do nhu cầu công việc thực tế thúc bách, ông Khương bắt đầu có tư tưởng tự thiết kế phần mềm quản lý cho riêng mình và sử dụng ngôn ngữ lập trình Foxwin 2.6 bắt đầu từ kiến thức số không về ngôn ngữ lập trình này. Sau hơn 1 năm phát triển và một thời gian tự ứng dụng, phần mềm kế toán, quản trị doanh nghiệp KTQ (hàm ý nói đến kế toán và quản trị) được ra đời và cái tên này được tồn tại trong thời gian vẻn vẹn vài tháng và nhường chỗ cho tên mới là "Phần mềm kế toán, quản trị doanh nghiệp EFFECT". kể từ đây, phần mềm kế toán, quản trị doanh nghiệp EFFECT đã được phát triển một cách bài bản cho đến khi được thương mại hoá lần đầu tiên năm 1997.

Khái niệm tính động được bắt nguồn từ một cuộc viếng thăm phần mềm KTQ của giám đốc một công ty kinh doanh về các thiết bị phần cứng và đang có ý định phát triển phần mềm kế toán. Sau khi xem xong phần mềm KTQ do ông Khương giới thiệu trực tiếp, ông giám đốc này "phán" một câu với ông Khương: "Phần mềm của anh sẽ là phần mềm bán được nhiều nhất trên thị trường !", ông Khương hỏi "tại sao?", anh giám đốc trả lời rất tự nhiên "Vì nó có tính động, tôi đã đi xem tất cả các phần mềm hiện nay và không có phần mềm nào có được tính động như thế này, tôi sẽ dừng nhóm phần mềm của tôi và không phát triển phần mềm kế toán nữa". Một sự vô tình nhưng chính nhận xét và đánh giá của anh giám đốc dày dạn kinh nghiệm này đã là động lực thôi thúc ông Khương tiếp tục phát triển phần mềm của mình theo hướng "Động". Ông giám đốc kia ngay sau đó đã mua 03 phiên bản phần mềm KTQ để dùng với giá 2 triệu đồng một bản, một sự khích lệ lớn đối với ông Khương.

Sự tình cờ thứ hai xảy ra sau đó khi ông Nguyễn Quốc Toàn, hiện nay đang là chủ tịch kiêm giám đốc Công ty phần mềm hỗ trợ doanh nghiệp BSC và hiện nay cũng đang là cổ đông lớn của EFFECT đến xem ông Khương giới thiệu phần mềm kế toán KTQ. Lúc đó ông Toàn đang làm giám đốc một công ty thương mại nhập khẩu các thiết bị máy hàn, cắt kim loại về bán cho các doanh nghiệp Việt nam. Kết quả của cuộc gặp này là sau đó hai ông hợp tác thành lập ra cái gọi là "Trung tâm phần mềm hỗ trợ doanh nghiệp BSC", tiền thân của Công ty phần mềm hỗ trợ doanh nghiệp BSC và cũng là tiền thân của công ty phần mềm EFFECT bây giờ.

Tính Động qua các giai đoạn

Khi bắt đầu phát triển phần mềm kế toán, ông Khương không hề có khái niệm về kế toán, không có khái niệm về tài khoản và hạch toán. Cần phải tính toán ra kết quả kinh doanh của doanh nghiệp bằng công thức: Doanh số trừ Giá mua hàng và trừ Các chi phí. Do việc buộc phải chứng minh được rằng kết quả tính ra là đúng ông Khương đã cố tìm ra cho mình các chỉ tiêu (không tới 5 chỉ tiêu mỗi vế) cần phải cân đối với nhau và ông không ngờ đây chính là khái niệm cơ bản về "Bảng cân đối kế toán" mà ngày nay bất cứ doanh nghiệp nào cũng phải lập ra.

Do không hiểu biết về kế toán nên ông Khương đã phát triển phần mềm theo hướng tiện dụng về mặt xử lý thông tin: Cần phải thêm, sửa các thông tin đầu vào dễ dàng và tạo lập các báo cáo đầu ra cũng dễ dàng cho việc đáp ứng các yêu cầu. Đây chính là điều may mắn cho công ty phần mềm EFFECT bây giờ và cũng là cho các khách hàng đang phát huy hiệu quả từ tính động của phần mềm EFFECT. Về sau này, với một đội ngũ lập trình chuyên nghiệp hỗ trợ thêm và việc đưa vào phần mềm sự tuân thủ chế độ kế toán nhà nước một cách thực tế hơn, phần mềm kế toán, quản trị doanh nghiệp EFFECT mới có được tính động, sự ổn định và sức mạnh như hiện nay.

Ban đầu phần mềm KTQ chỉ có được tính năng đặt tên nghiệp vụ mới và vẫn với cùng số ô nhập liệu có sẵn trên màn hình. Phần mềm đã có được chỉ một giao diện nhập liệu duy nhất nhưng chưa có được tính năng ẩn/hiện hoặc mờ rõ các ô nhập liệu như ngày nay. Việc đặt thêm tên cho nghiệp vụ đầu vào chỉ nhằm mục đích để có thể thống kê được số liệu phát sinh theo nghiệp vụ. Sau này các tính năng mờ/rõ (version 2000, 2.0) và ẩn/hiện (version 3.0) mới được bổ sung. Số lượng các ô nhập liệu ban đầu cũng chỉ là hữu hạn mà không mở rộng được tự do như bây giờ. Việc đặt mặc định rất nhiều tham số và khả năng customize các bút toán thêm tự động cũng chỉ được bổ sung sau cả năm trời thương mại hoá sản phẩm kế toán EFFECT.

Việc customize hệ thống báo cáo đầu ra (tính động đầu ra) cũng được cải tiến dần theo thời gian. Một đặc điểm của phần mềm EFFECT là luôn cập nhật các yêu cầu thực tế của các doanh nghiệp vào phần mềm, tổng quát hoá thành các tính năng hoặc chức năng và đặc biệt là luôn tuân thủ nguyên tắc "Động". Báo cáo "dạng BSC" ở phiên bản EFFECT2000 (phiên bản ra đời khoảng năm 1999 và được bán ra tới hết năm 2003 thì dừng khi phiên bản 2.0 đã ổn định) được customize một cách đơn sơ bằng cách điền công thức tính vào một bảng tương ứng với mỗi báo cáo tài chính và việc customize này chỉ được thực hiện với hệ thống báo cáo tài chính mà không thực hiện được với các báo cáo không phải là báo cáo tài chính. Với phiên bản 2.0 và 3.0 hiện nay thì khả năng customize này đã là cực mạnh và có thể đáp ứng mọi yêu cầu. Các tham số trình bày báo cáo cũng đã có mặt ở phiên bản EFFECT2000 nhưng thật đơn giản và không phong phú như các phiên bản sau này, tuy vậy nhưng cũng giải quyết được hầu hết các yêu cầu về việc lấy số liệu lên báo cáo quản trị của phần lớn các doanh nghiệp áp dụng.

Đội ngũ lập trình EFFECT cập nhật các tính năng mới vào phần mềm hàng ngày chứ không phải là hàng tuần hay hàng tháng. Vì vậy chúng tôi hay hỏi nhau "phiên bản đang áp dụng ở công ty nào đó là ngày bao nhiêu?", cho dù chúng có cùng một mã phiên bản là 2000, 2.0 hay 3.0.

Tính động của phần mềm EFFECT sau này đã được mở rộng sang các module khác của phần mềm như module tính giá thành sản phẩm, module tính lương...

Bắt đầu từ phiên bản EFFECT 2.0, ý tưởng về Ngôn ngữ lập trình chạy ngay đã được phát triển vào trong phần mềm và đây là sự thể hiện đỉnh cao của tính động, làm cho phần mềm có được tính chất Động toàn phần tức là có thể thay đổi mọi thứ trên phần mềm, ở mức lập trình ngay tại phiên bản EFFECT đang cài đặt và sử dụng tại khách hàng mà không cần phải dừng và dịch lại chương trình.